120x240


120x240


120x240


120x240


120x240





648x60
468x60

اگر به‌عنوان یك فعال بخش برق و انرژی مخاطب مستند حاضر هستید، حتی برای یك بار هم كه شده، در ناخودآگاه خود یا در مقام پاسخگویی و ارائه گزارش به مدیر بالادست، قیمت تمام شده برق با نیروگاه‌های معمول حرارتی را در مقایسه با مولدهای تجدیدپذیر، محاسبه كرده‌اید. به احتمال فراوان نتیجه این مقایسه نیز بر این باور كه، هزینه تولید برق تجدیدپذیر به‌ طور قابل توجهی از روش‌های فعلی تولید برق بالاتر است، مهر تایید زده است.

در این بین اگر به انرژی خورشیدی (و نه بادی) فكر كرده باشید، با اطمینان بیشتری به نتیجه بالا رسیده‌اید؛ چراكه در این‌گونه بررسی‌ها، اغلب هزینه نصب یك كیلووات پنل خورشیدی را تنها با هزینه نصب یك كیلووات نیروگاه حرارتی مقایسه و بدون لحاظ كردن عواملی چون فاصله میان قدرت عملی و تولید در روز پیك با ظرفیت نامی نیروگاه‌ها، هزینه احداث شبكه، هزینه سوخت و راهبری نیروگاه، تلفات و…، حكم به بازنده شدن مولدهای تجدیدپذیر می‌دهیم. مستند حاضر با این هدف تدوین شده كه یك بار برای همیشه، هزینه‌های تامین هزار مگاوات برق در محل مصرف مشتركان را با استفاده از دو گزینه «نصب مولد خورشیدی» و «نیروگاه سیكل تركیبی و شبكه مورد نیاز» مورد مقایسه قرار داده و در این خصوص به نتیجه‌ای منصفانه برسد.

اگر شما نیز در زمره افرادی هستید كه به گرانی انرژی ‌‌تجدیدپذیر ایمان دارید، خواندن این مقاله برایتان خالی از لطف نیست.

در شرایط فعلی، برای تامین هزار مگاوات بار در محل مصرف، به چه میزان ظرفیت نیروگاهی نیاز داریم؟

ظرفیت نامی نیروگاهی كشور در روز پیك سال 1392، 69276 مگاوات بوده است كه حدود 82 درصد این ظرفیت را نیروگاه‌های حرارتی، 4/14 درصد نیروگاه‌های برق‌آبی و بقیه آن را نیروگاه‌های هسته‌ای و تجدیدپذیر تشكیل داده‌اند؛ اما داشتن ظرفیتی بالغ بر 70 هزار مگاوات، به معنای توانایی شبكه برای تحویل همین میزان بار در محل مصرف نیست. به‌عنوان نمونه ظرفیت نامی نیروگاه‌های گازی در شرایط استاندارد ـ دمای 15 درجه سانتی‌گراد و ارتفاع صفر از سطح آب‌های آزاد ـ اندازه‌گیری می‌شود و با هر میزان اختلاف دما و ارتفاع، از توانایی این ظرفیت برای تولید كاسته خواهد شد. به همین دلیل ظرفیت واقعی نیروگاه‌ها كه در صنعت برق با نام «ظرفیت عملی» خوانده می‌شود، در فصل‌های مختلف تغییر می‌كند و در تابستان‌ها (مواقع پیك شبكه برق كشور) به دلیل بیشینه بودن دما، كمترین میزان را دارد. بنابراین در شرایط عمومی، نیروگاهی با ظرفیت نامی 1000 مگاوات، قادر نیست به همین میزان خروجی داشته باشد.

نمودار شكل «یک» كه برگرفته از آمار رسمی شركت توانیر است، نشان می‌دهد ظرفیت عملی نیروگاه‌های كشور در روز پیك سال جاری، تنها 54879 مگاوات بوده است؛ یعنی 21 درصد كمتر از ظرفیت نامی كه برای نصب آن هزینه صرف شده و این هزینه هنگام مقایسه با برق خورشیدی ملاك عمل قرار نمی‌گیرد.

اما این تمام ماجرا نیست. همه 54879 مگاوات ظرفیت عملی نیز نمی‌تواند به دلایلی مانند کمبود آب سدها، بروز نقص فنی در عملكرد نیروگاه‌ها و ضریب آمادگی پایین، مورد استفاده قرار گیرد و بر اساس آمار توانیر بیشینه تولید همزمان شبكه نیروگا‌ه‌های كشور، در زمان پیك تنها 45516 هزار مگاوات بوده است.

تا به اینجا تنها از میزان توانایی تولید برق در شبكه سخن گفتیم و هنوز سهم مصرف داخلی نیروگاه‌ها و تلفات انتقال و توزیع را لحاظ نكرده‌ایم. با احتساب سهم 20 درصدی برای این موارد، از 45516 مگاوات توان تولیدی در لحظه پیك، تنها 36413 مگاوات به دست مصرف‌كننده نهایی می‌رسد؛ این رقم یعنی ریزش 47 درصدی ظرفیت هنگام تحویل برق به مشترك نهایی، موضوعی كه هیچ‌گاه در مسابقه قیمت‌‌ها به آن توجهی نمی‌شود. با یك تقسیم ساده می‌توان آنچه ما آن را «ضریب تولید به مصرفِ در محل» می‌نامیم، به دست آورد.

حاصل تقسیم ظرفیت نامی نیروگاه‌های كشور (69276 هزار مگاوات) بر تامین نیاز در محل مصرف (36413 مگاوات)، حدود 9/1 خواهد شد. در تفسیر این ضریب باید گفت كه اگر بخواهیم در روز پیک 1000 مگاوات برق در محل مصرف داشته باشیم، با سبد فعلی نیروگاهی كشور باید 1900 مگاوات ظرفیت متمركز نیروگاهی ایجاد كنیم. این اعداد و ارقام مربوط به سبد نیروگاهی كشور (شامل برق ‌آبی، حرارتی، هسته‌ای و…) است. اگر در بهترین شرایط این ضریب را تنها برای نیروگاه‌های سیكل تركیبی محاسبه كنیم و به‌عبارتی تاثیر عدم تولید نیروگاه‌های برق‌آبی را در تابستان به دلیل نبود آب كافی حذف كنیم، مقدار این ضریب حدود 6/1 خواهد شد.

 

اقتصاد انرژی های تجدیدپذیر 1

نتیجه تمامی محاسبات بالا حاكی از آن است كه برای مقایسه هزینه برق خورشیدی با برق حرارتی، در خوشبینانه‌ترین حالت باید ضریب 6/1 را برای هزینه سرمایه‌گذاری اولیه لحاظ كنیم. بنابراین اگر می‌خواهیم هزینه نصب و راه‌اندازی 1000 مگاوات سلول‌ خورشیدی در محل مصرف را با گزینه‌های فعلی تامین برق مقایسه كنیم، باید آن را در مقابل هزینه دستِ‌كم 1600 مگاوات نیروگاه حرارتی و شبكه مورد نیاز آن، در نظر بگیریم.

برق خورشیدی گران‌تر است یا برق حرارتی؟

مقایسه هزینه‌های پاسخگویی به 1000 مگاوات بار پیك روز در محل مصرف، با دو گزینه «نصب 1000 مگاوات سلول خورشیدی در محل مصرف» و «نصب 1600 مگاوات ظرفیت سیكل تركیبی متمركز» در جدول «یک» آمده است. قیمت هر كیلووات مولد خورشیدی به همراه هزینه‌های نصب و سایر تجهیزات مورد نیاز، 6 میلیون تومان در نظر گرفته شده است. با این رقم، كل هزینه نصب هزار مگاوات پنل خورشیدی‌، 6 هزار میلیارد تومان خواهد شد. لازم به یادآوری است که سلول‌های خورشیدی هزینه نگهداری تعمیرات ندارند و به علاوه برای انرژی خورشید، بهایی نیزنمی‌پردازیم. همان‌گونه كه از جدول یك برمی‌آید، گزینه دیگر احداث نیروگاه سیكل تركیبی به ظرفیت 1600 مگاوات به همراه شبكه انتقال و توزیع است. هزینه نصب چنین نیروگاهی به همراه شبكه مورد نیازش بیش از 5600 میلیارد تومان خواهد شد (هزینه نصب هر هزار مگاوات نیروگاه سیكل تركیبی، 2 هزار میلیارد تومان و شبكه برق آن 1500 میلیارد تومان لحاظ شده است) و اما هزینه سوخت! هر لیتر نفت‌ِگاز سوزانده شده در نیروگاه سیكل تركیبی با راندمان 45 درصد، می‌تواند 68/4 كیلووات ‌ساعت برق تولید كند.

اگر نیروگاه حرارتی (گزینه دوم) بخواهد به اندازه سلول‌های خورشیدی (گزینه اول) برق تولید كند، یعنی حدود 3/2 تراوات ساعت در سال (با احتساب تلفات 15 درصدی شبكه)، باید سالانه 500 هزار لیتر نفت‌ِگاز مصرف شود كه با در نظر گرفتن نرخ تسعیر 2500 تومانی دلار و قیمت 70 سنتی برای هر لیتر نفت‌ِگاز به قیمت فوب خلیج فارس، هزینه سوخت نیروگاه 850 میلیارد تومان خواهد شد.

در مجموع هزینه احداث 1600 مگاوات نیروگاه سیكل تركیبی و شبکه مورد نیاز و با در نظر گرفتن سالانه 850 میلیارد تومان هزینه سوخت و بدون احتساب هزینه راهبری، بالغ بر 6450 میلیارد تومان خواهد شد. مقایسه دو عدد 6000 و 6450 میلیارد تومانی، حاكی از آن است كه از نظر اقتصاد ملی، مولد خورشیدی در همان سال نخست، ارزان‌تر از نیروگاه حرارتی متمركز است.

 

اقتصاد انرژی های تجدیدپذیر 2

 

دستاوردهای جانبی برق خورشیدی در مقایسه با برق حرارتی

موارد اشاره شده در بالا، در تصویر صفحه آخر خلاصه شده‌اند. اما مزیت نسبی انتخاب انرژی خورشیدی تنها به مقایسه دو عدد 6000 و 6450 محدود نمی‌شود. اگر اندكی موشكافانه‌تر به موضوع نگاه كنیم، نخستین پیامد این انتخاب، عدم مصرف سوخت فسیلی و عدم انتشار گازهای گلخانه‌ای است. همان‌طور كه پیش‌تر نیز گفته شد، با نصب 1000 مگاوات سلول خورشیدی، سالانه از مصرف 500 میلیون لیتر نفت‌‌ِگاز جلوگیری می‌شود كه این موضوع می‌تواند میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای در كشور را تا بیش از 6/1 میلیون تن كاهش دهد. به علاوه نصب پنل یك كیلوواتی برای هر مشترك می‌تواند تا 2000 كیلووات ساعت مصرف برق مشترك را در سال تامین كند. با توجه به الگوی مصرف 2500 كیلوواتی هر مشترك خانگی در كشور، می‌توان گفت

80 درصد نیاز برق مشتركان خانگی دارای پنل خورشیدی با این روش پاسخ داده می‌شود. در پایان نیز مشابه هر صنعت نوپای دیگر، با توسعه صنعت ساخت و نصب سلول‌های خورشیدی، به ازای هر 1000 مگاوات، 60000 شغل پایدار در این حوزه ایجاد می‌شود.

سخن پایانی

تمام هدف ما از نگارش این مقاله، كشیدن خط بطلان بر باور گرانی انرژی خورشیدی بود. ما می‌خواستیم نشان دهیم که از نظر سرمایه‌گذاری برای گذر از پیک، مولدهای خورشیدی با توجه به عدم نیاز به توسعه شبکه و موضوع تلفات، در همان سال نخست از نیروگاه‌های حرارتی باصرفه‌تر هستند؛ اما با وجود آنكه در چند ده سال گذشته، صد در صد هزینه‌های سرمایه‌گذاری نیروگاه‌های حرارتی را از منابع دولتی تقبل كرده‌ایم، ولی در حال حاضر نسبت به پرداخت بخشی از هزینه‌های سرمایه‌گذاری نصب مولدهای تجدیدپذیر به مردم شك داریم. باید باور کرد که مولدهای تجدیدپذیر، خاصیت و کارکردی (برای صاحبانشان) جز تولید برق ندارند و تنها تفاوت آنها با نیروگاه‌های حرارتی متمرکز آن است که در محل مصرف و روی بام متقاضیان نصب شده‌اند.

 

171-PV Vs. Fossil

پیتر گلیك، كارشناس انرژی و آب و رییس موسسه پاسیفیك در كتاب «جهان در ۲۰۵۰»، به خوبی با یك مثال نشان می‌دهد كه سرمایه‌گذاری‌های كلان در بیشتر موارد راهكار حل مشكلات نیست. به گفته او بسیاری از نهادهای بزرگ مانند صندوق بین‌المللی پول به خوبی می‌دانند چگونه یك میلیارد دلار را در جایی هزینه كنند (مثلا ساخت یك نیروگاه یا سد)، اما نمی‌دانند كه چگونه یك هزار دلار را در یك میلیون نقطه (به عنوان مثال برای نصب مولدهای خورشیدی یا بهبود بهره‌وری انرژی) خرج كنند. در بیشتر مواقع راه حل هزار دلاری همان چیزی است كه از همه بیشتر مورد نیاز است. به نظر می‌رسد كه ما هم گرفتار همین دردیم و برای رهایی از آن، باید چشم‌هایمان را بشوییم و جور دیگری ببینیم.

منبع: دنیای اقتصاد


  1. جاوید

    سلام
    خیلی قشنگ بود مقالتون.

  2. مهرداد

    سلام

    بسیار عالی بود. مقالات و نوشته هایی از این دست می تواند باعث ارتقا دید مسئولان تصمیم گیر بخش انرژی کشور باشد.

  3. ghalmoaz

    سلام
    به محاسبات بالا مي توان اين مطلب را اضافه كرد كه :
    از طرف ديكر مي توان نفت كاز توليدي را فروخت و به جاي أن كسب درأمد كرد جهت صندوق دولت (درأمد كلي مملكت)
    و همجنين اضافه برق توليدي در داخل منازل را (در روز ) به داخل شبكه وارد كرد و باز هم صرفه جويي كرد

  4. ghalmoaz

    سلام
    در ضمن ميشود از سقف قطارها و بدنه هوابيما جهت انرزي خورشيدي استفاده كرد و كشتي هاي باري و نفتكش

  5. بهرام آیریا

    با سلام و درود خدا برشما،

    راستش همینقدر که سرمقاله را خواندم ، اینطور فهمیدم که برق حاصل از انرژی خورشیدی ضایعات محیط زیستی ندارد . بر فرضن گرانتر بودن از برق حاصل از انرژی فسیلی ، باز هم مقرون به صرفه تر است.

  6. رضا

    نویسنده مقاله ظاهرا فراموش کرده اند ظریب ظرفیت تولید برق خورشیدی را که در حدود ۲۰% است در محاسبات لحاظ کنند. با دست بالا گرفتن افتها و کاهش توان ها در مسیر تولید برق فسیلی و لحاظ نکردن ضریب ظرفیت مولدهای فوتوولتاییک به نتیجه عجیب بازگشت سرمایه در کمتر از یک سال رسیده اند!!!!!!

Notify via Email Only if someone replies to My Comment



دعوت به همکاری

1- از کلیه علاقمند به همکاری در بخش آموزش دعوت بعمل می‌آید رزومه فعالیتهای آموزشی خود را به آدرس info [at] danyar.ir ارسال فرمایند.

2- از کلیه علاقمندان به انرژی های تجدیدپذیر دعوت به همکاری می‌گردد. چنانچه تمایل دارید در کار ترجمه اخبار و مطالب روز با دانیار همکاری نمایید با آدرس ایمیل info [at] danyar.ir مکاتبه فرمایید.

×